Black Swan

Black Swan

Foto: still uit de film Black Swan (2010)mis

Je hebt een droom en hebt er alles voor over om het werkelijkheid te laten worden. Maar wanneer komt het punt dat de droom jou overneemt – en dat jij het slachtoffer voor wordt van je eigen streven?

Black Swan is een nare film. Het is zo’n film waarbij je steeds denkt: ‘nee, doe het niet!’, waar je zou willen ingrijpen en even vergeet dat je kijker bent. Als je dit kunt bereiken met een film, dan vind ik dat knap. Het is (wederom) een film waarbij de ergernissen van de kijker een belangrijk ingrediënt vormen van wat de film groot maakt.

De film gaat over balletdanseres Nina, die de grote droom heeft ooit de hoofdrol te mogen dansen in het Zwanenmeer – en dit in alle perfectie uit te voeren. En uiteraard krijgt zij die kans. Aan het begin van de film lijkt het om een jaloersemeisjesfilm te gaan. En ja, jaloezie is een belangrijk ingrediënt van de film, net als machtsmisbruik, seksuele intimidatie, haat en narcisisme. Nina probeert zich heen te zetten over alle onaangenaamheden die ze moet doorstaan om haar droom tot werkelijkheid te kunnen maken. Dat levert precies die nare momenten in de film op. Ze is, zou je kunnen zeggen, te lief voor die wereld. Heel symbolisch allemaal, want wat choreograaf Leroy uit haar probeert te halen is juist de rol van de zwarte zwaan – die witte, dat kan zij wel, zegt hij. Ze vat het op als hulp en daarom pikt ze het. Zo zegt hij eens tegen haar tegenspeler, als hij vindt dat ze niet goed danst: ‘Honestly, would you fuck that girl?’. Hij neemt haar vaak apart en gesprekken als de volgende vinden dan plaats:

Leroy: And you enjoy making love?

Nina: Excuse me?

Leroy: Oh come on, sex! Do you enjoy it?

Nina: [lacht nerveus]

Leroy: Well, we need to be able to talk about this.

De regisseur en met name de acteur die Leroy speelt (Vincent Kassel) hebben veel gekeken naar hoe het er aan toe gaat in de echte danswereld. Het is pijnlijk dat dergelijke zaken ook echt in die wereld plaats schijnen te vinden: machtsmisbruik is mogelijk omdat de danseressen hun droom zo graag waar willen maken. En dat jaloezie de sfeer er ook niet leuker op maakt, wisten we al.

Dat de film werkt wordt door sommigen toegeschreven aan het feit dat de film binnen een zeer beperkte tijd en met een laag budget moest worden gemaakt. De tijdsdruk en de slechte werkomstandigheden zouden hebben bijgedragen aan het inleven van de rollen. Natalie Portman leerde in een jaar dansen (volgens professionals is te zien dat ze niet erg goed danst) en moest dit zelf betalen (maar ja, ze zal niet om geld verlegen zitten). Tijdens de film raakte ze echter meermalen geblesseerd en gewond – op EHBO was bezuinigd waardoor ze niet direct kon worden geholpen. Regisseur Aronofksy zou haar en haar tegenspeelster (rivale Lily gespeeld door Mila Kunis) zelfs tegen elkaar op hebben gezet door hen vervelende sms’jes over hun slechte uitvoering te sturen die zogenaamd van de ander kwam. Om verdere realiteit na te streven werden zo veel mogelijk mensen uit de echte balletwereld gebruikt die hun echte werk moesten ‘naspelen’. De sfeer tijdens het filmen schijnt niet altijd fijn geweest te zijn. Zo zei Portman dat ze het ‘really uncomfortable’ vond om de seksuele en seksscènes te spelen. Je moet er maar wat voor over hebben.

Als de film alleen maar naar was geweest, en alleen maar ging over rivaliteit en machtsmisbruik, was het vast een aardige film geworden. Dat het een echt goede film is, komt nog door iets anders. Het gaat om, zoals Aronofsky zegt, een ‘subjectieve film’. Hij doelt hierbij op de soms wat surrealistische elementen in de film, die steeds sterker worden naar het einde toe. Wat wij als kijker zien is eigenlijk hoe Nina alles voelt en meemaakt. Doordat ze zó hard haar droom najaagt, verliest ze het contact met de werkelijkheid en wordt gek. Hoe meer wanen en zelfs hallucinaties ze krijgt, hoe onduidelijker het voor de kijker wordt wie nou wie is, en of wat er gebeurt nou echt is of een waan van Nina. Als ze uiteindelijk de zwarte zwaan is, ís ze ook de zwarte zwaan. Ik zou het in dat verband graag over het einde van de film hebben, maar ja – spoilers…

De enige film die naar mijn weten muziek, gekte en drama zo goed weet te combineren is Amadeus van regisseur Milos Forman. Beide films zijn naar, maar als nare films goed zijn, moeten ze desondanks worden gezien.

Black Swan – 2010   Regie: Darren Aronofsky; Script: Mark Heyman; Acteurs: Natalie Portman, Mila Kunis, Vincent Kassel; IMDb-cijfer: 8,3

Geen reacties mogelijk