District 9

District 9

Foto: filmstill uit District 9

1982: meer dan 60.000 mensen worden uit de stadsregio ‘district 6’ in Kaapstad verwijderd, en verplaatst naar de zogenaamde Kaapse Vlakte, een soort woestijn 25 kilometer buiten de stad. Het was de tijd van het apartheidsregime, en een melting pot-regio paste daar uiteraard niet in. Gekleurde stadsbewoners werden dus simpelweg verbannen. Regisseur Blomkamp heeft dit gegeven uitgewerkt in een film – maar zeker niet op een clichématige manier.

Allereerst is er de stijl: de film begint als was het een documentaire, een format dat bekend staat als ‘mockumentary’ of ‘docufiction’. Het deelt eigenschappen met de door mij eerder besproken ‘found footage’-films, maar is vrijer van vorm – zo mist het mystificatiekarakter en het feit dat het allemaal op één opnameband zou staan. De term ‘docufiction’ wordt vaker gebruikt voor (politieke) films met een boodschap, maar desondanks is de vorm in deze film opmerkelijk. Al vrij snel zijn er namelijk ook scènes in de stijl van een normale (actie)film, en deze worden steeds frequenter totdat de documentairescènes geheel verdwenen zijn. Daarnaast wordt het docufilmformat gewoonlijk met name gebruikt om een film realistischer te doen lijken. Ook in District 9 is dat zo. Maar uiteindelijk is de film ook een SF- en actiefilm: de minderheden die leven in de krottenwijk en worden verplaatst zijn namelijk buitenaardse wezens. Het gegeven dat de film deels in een echte krottenwijk is gefilmd, maar bevolkt met CGI-aliens is wat dat betreft tekenend.
Het moge duidelijk zijn dat xenofobie, discriminatie en apartheid het thema van deze film vormen. De buitenaardse wezens worden spottend ‘garnalen’ genoemd, en veel mensen zien hen als ongedierte dat moet worden verdelgd en geen menselijke gevoelens heeft. In de film komen ook mensenrechtenorganisaties voor die opkomen voor de buitenaardse wezens en tegen de uitzetting protesteren. Zie verder de overeenkomsten met het eerder genoemde District 6.
‘Buitenaards wezen’ heeft in de film ook een andere symboolfunctie: de hoofdpersoon is een onmenselijk (lees: onethisch) personage, die door besmetting met buitenaards dna langzaam zelf verandert in één van de buitenaardse wezens waar hij zo onmenselijk mee omging. Hierdoor wordt hij langzamer ook weer menselijker (lees: ethischer). Overigens zijn er meer boeken en films die het gegeven van zogenaamd ‘speciesisme’ (discriminatie van een andere soort) als thema hebben, zoals de film Alien Nation uit 1988.

Met name het originele idee en het begin van de film spraken mij wel aan. Het laatste stuk vond ik echter teleurstellend. Na een origineel en realistisch begin, verwordt de film tot een standaard, niet realistische film, waar de good guys nooit door kogels worden geraakt en de bad guys juist altijd. De Amerikaanse filmcriticus Robert Ebert zegt mijns inziens dan ook terecht:

[The film is to be praised for] giving us aliens to remind us not everyone who comes in a spaceship need be angelic, octopod or stainless steel, [but] the third act is disappointing, involving standard shoot-out action.

Ook inhoudelijk is er kritiek op de film geweest. Wellicht het meest opvallend is dat deze antiracistische film wél Nigerianen in een kwaad daglicht stelt – zij zijn het die in de film als een soort maffia in de krottenwijk opereren en misbruik maken van de buitenaardse wezens. De film werd dan ook in Nigeria niet gedraaid en zelfs verboden.

Het feit dat de film origineel is, blijft hoe dan ook overeind staan. Of dat positief of negatief uitwerkt, is een ander verhaal. Ondanks het slappe einde, denk ik toch dat het de moeite waard is de film te zien.

District 9 – 2009   Regie: Neill Blomkamp; Script: Neil Blomkamp, Terri Tatchell; Acteurs: Sharlto Copley, David James, Jason Cope; IMDb-cijfer: 8,1

(Lezen-kijken-luisteren, 2012)

Geen reacties mogelijk