Frank Miller: geweld als kunstvorm

Illustratie: Gregorio Lazzarini (Public Domain)

Onlangs was die uiterst gewelddadige film weer op tv: Sin City. Gewelddadig maar toch ook mooi. Ik greep de kans aan om ook het stripboek van Sin City, waar de film een verfilming van is, eindelijk eens te lezen. Deel 2 had ik al gelezen, maar deel 1 lag nog ongelezen in mijn kast te wachten. De strips en verfilmingen van Frank Miller laten me altijd nogal gespleten achter. Ik walg van het brute geweld, het gebrek aan enige vorm van ethiek, inhoudelijke diepgang en doel. En toch behoren deze strips en verfilmingen met gemak in mijn lijstje van lievelingsfilms en –boeken. Hoe kan dat toch?

De strips van Alan Moore zijn ook schokkend en gewelddadig, maar iedereen die ook maar iets weet van de boeken of de zonderlinge figuur Moore, weet dat hij een duidelijke politieke en ethische filosofie voorstaat – niet voor niets duiken zijn Guy Fawkesmaskers de laatste jaren steeds weer op tv op, met name bij aanhangers van de Occupybeweging. Moore zelf steunt Occupy – anders dan Frank Miller, die overtuigd tegenstander van deze beweging is. Kritiek op het werk van Miller is dat het homofoob, anti-islam en op andere manieren rechts is (zo komen er nogal wat verstopte hakenkruizen in de strips voor, bijvoorbeeld als werp-ster). Alan Moore is ook op dit vlak wellicht zijn bekendste criticaster.

Toch ontving Miller tal van prijzen, zoals meerdere Eisner Awards, de meest ambitieuze prijs voor strips. En ook de verfilmingen, waaraan hij zelf meewerkte, ontvingen de nodige lof. Tal van beroemde (en wat mij betreft best goede) acteurs sieren de film, zoals Elijah Wood, Bruce Willis, Rutger Hauer en Clive Owen. Als het echt alleen een kwestie was van (rechts) geweld, dan zou dit toch niet kunnen worden verklaard?

Laten we eerst kijken hoe Miller de kritiek op zijn ‘onethische’ karakters pareert (en meteen kritiek levert op schrijvers als Alan Moore). In een reactie op Moores aantijgingen reageerde hij eens:

If I allowed my characters to express only my own attitudes and beliefs, my work would be pretty darn boring. If I wrote to please grievance groups, my work would be propaganda.

Een ethische of filosofische inhoud is dus duidelijk niet waar het in zijn boeken om draait – en dat is ook makkelijk te geloven als we zien in welke traditie Millers werk staat: die van de film noir. Ook deze films waren vaak gewelddadig – gewelddadig maar ook sereen, met name door het gebruik van een kenmerkende stilistische trucs: het spelen met highlights, schaduwen en mistige omgevingen in een zwart-witsetting, afwijkende beeldcomposities (bijvoorbeeld veel kikkerperspectief), et cetera. Millers grote vaardigheid in het omgaan met dergelijke aspecten, maken zijn strips en de verfilmingen daarvan, soms zó indrukwekkend esthetisch, dat je haast vergeet dat het zo gewelddadig is. Zo is één van mijn favoriete filmmomenten de scène uit de verfilming van Millers 300, waarbij de kijker vanaf een stijgend vogelperspectief neerkijkt op een compositorisch sterk spel van de naakte lichamen van de gesneuvelde Spartaanse strijders. Vele stripbeelden en film stills zijn regelrechte schilderijen vol met indrukwekkende compositionele en lichteffecten, zoals deze film still uit 300:

filmstill

In deze film still is overigens een van de opvallendste en onverwachte toevoegingen van Miller aan de film-noirstijl te zien: het gebruik van kleur! Kleurgebruik wordt door hem echter zeer subtiel en doelbewust gebruikt. In de verfilming van het verder zwart-witte Sin City gebruikt hij kleur om bepaalde zaken aan te duiden. Vergelijk in dit opzicht het beroemde rode jurkje van het meisje in de Spielbergs zwart-witfilm Schindler’s List: alleen door dit jurkje rood te houden, wordt het mogelijk voor de kijker het meisje te volgen tot aan haar trieste dood. In Sin City verwart de hoofdpersoon zijn vermoorde geliefde ‘Goldie’ steeds met haar levende tweelingzus. Als hij zich dit realiseert, verliest het gekleurde gouden haar van het meisje zijn kleur en wordt weer zwart-wit.

Opvallend aan de film Sin City is ook de nauwgezette omzetting naar film. De kijker leest als het ware de strip. Het voorgenoemde maakt dit logisch, aangezien de visuele stijl van het boek het werk zo beroemd heeft gemaakt.

Hier zijn mijn besprekingen te vinden over de boeken en verfilmingen van Alan Moore.

(De webspinner, 2013)

Geen reacties mogelijk