From Hell

From Hell

Een lezer die het oeuvre van Alan Moore leest, zal weliswaar overeenkomsten ontdekken in zijn boeken (vooral inhoudelijk en filosofisch), maar wat het meest opvalt zijn toch de verschillen. Leest Watchmen nog als een (weliswaar afwijkende) superheldenstrip, V for Vendetta is al geen superheldenstrip meer, al zijn de illustraties nog even traditioneel. In From Hell wordt ook afgestapt van de traditionele gekleurde stripplaatjes. Wat overblijft is de altijd aanwezige kritische houding van Moore.

Wie From Hell snel doorbladert, zal twee dingen over het boek kunnen zeggen: het is een dik boek met kleine, sobere, schetsmatige zwart-witplaatjes en veel priegelige tekst. Het nodigt daarmee niet direct uit tot lezen. Ook zal het de bladeraar niet ontgaan dat het boek gaat over Jack the Ripper. En hiermee zijn twee belangrijke aspecten van het boek direct genoemd: 1) het boek is een docustrip over Jack the Ripper, sterker nog: het bevat een enorme appendix van eindnoten om vooral alles te kunnen verantwoorden; 2) het is een sober boek, wat aansluit bij de treurige plot, het kille Londen van eind negentiende eeuw en het feit dat het Moore vooral om de tekst gaat, de inhoud.

Maar waarom kiest Moore dan voor een strip, en niet een prozaverhaal – sterker nog: waarom een verhaal en niet een non-fictieboek? De eerste vraag kan worden beantwoord middels een citaat uit een van de annotaties (4.5). Hier zegt Moore ‘that From Hell has, if anything, been more thoroughly researched visually than it has in terms of content.’ Verbazingwekkend! Een boek met zoveel annotaties om te verantwoorden welke literatuur is gebruikt en wat wel en niet fictief is, is nog meer onderzocht op visueel gebied? Waar mogelijk is elk gebouw, elke straat en elk interieur en zelfs het uiterlijk van de personages opgezocht en nagetekend. Blijkbaar moeten we dus concluderen dat de illustraties primair bedoeld zijn als aanvulling op het documentaire aspect van het boek.
Ook verstopt in de brij van literatuurverwijzingen in de annotaties is het volgende citaat te vinden (4.18), dat kan helpen bij het beantwoorden van de tweede vraag: waarom fictie? ‘The suggestion that the 1880s embody the essence of the twentieth century, along with the attendant notion that the Whitechapel murders embody the essence of the 1880s, is central to From Hell’. Met andere woorden: het boek gaat niet over Jack the Ripper, het gaat over de essentie van de twintigste eeuw! Het woord ‘essentie’ is hierbij belangrijk, aangezien een non-fictiewerk alleen feiten kan opsommen – alleen en fictief werk is in staat ergens de essentie van te tonen.

De goede verstaander van Alan Moore weet dat hij vooral een vrijdenker is, een kritisch denker die de wereld om zich heen vanuit een vogelperspectief probeert te doorgronden (en hij is daarbij niet bang om ook een politiek of ethisch commentaar te geven). Het lijkt alsof Moore de berg aan annotaties alleen gebruikt om extra kracht te geven aan zijn mening over de historische ‘werkelijkheid’: hoe precies je ook te werk gaat, de geschiedenis is niet te vangen en zal altijd uit onze handen glippen. De geschiedenis is niet meer dan een verhaal. Een verhaal waarvan we kunnen leren – ok – maar geen waar verhaal. Hij werkt deze gedachte uit in een extra strip die appendix 2 vult: ‘Dance of the gull catchers’. Het gaat over de geschiedenis van de mythologisering van Jack the Ripper en tegelijkertijd over al die mensen die proberen de waarheid over hem te vangen. ‘Gull’ is de naam van één van de verdachten, maar is ook Engels voor meeuw. We zien dan ook allerlei ‘Ripperologen’ met een netje achter een meeuw aanrennen. Moore heeft kritiek op de methode van historici: duik te veel in de geschiedenis met z’n allen, schrijf bergen boeken, en niemand weet meer wat wel en niet waar is – of zie de geschiedenis als een simpele puzzel: ‘using this method, the solution to the Second World War is as follows: Hitler [murderer], the German Economy [motive], tanks [means].’ Moore wijst beide methoden af.

Maar wat is dan Moores oplossing? ‘Oplossing?’ zou Moore zeggen, ‘er is geen oplossing, we zullen de waarheid nooit kennen’. Maar wat we wel kunnen doen is proberen de essentie van een tijd te vangen. Wanneer we een geschiedenisboek hebben gelezen, kennen we een rij nietszeggende en onvolledige feiten. Wanneer we een verhaal hebben gelezen, blijft er een indruk achter – en die indruk is de essentie waar het om gaat.
Het gevoel na het lezen van From Hell is dus de essentie van de twintigste eeuw. De jaren 1880 waren jaren van verandering naar een nieuwe wereld die in de twintigste eeuw tot volle bloei en ‘verschrikking’ kwam. Hier lag de kiem, en als we die kiem begrijpen, aanvoelen, kunnen we wellicht met andere ogen naar de wereld om ons heen kijken, en wie weet, ook anders handelen.

From Hell   door Alan Moore (illustrator: Eddie Campbell)

(Top Shelf Productions, Marietta, 2011 (oorspr.1989))

(Lezen-kijken-luisteren, 2012)

Geen reacties mogelijk