Guards

Illustratie: fotocollage door Pieter Brouwer van stills uit de video Guards van Francis Alÿs.

De zogenaamde BACA, de internationale kunstprijs in Nederland, is dit jaar gewonnen door Francis Alÿs, de bekende in Mexico City wonende kunstenaar. Ter ere daarvan heeft hij zelf een tentoonstelling met zijn werk opgezet in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.

Een hal met schilderijen of een reeks installaties? Nee, dat is niet het soort kunst dat Alÿs (echte naam ‘Francis de Smedt’) maakt. De kunst van deze Vlaming dwaalt verspreid over het museum dwars door de vaste opstelling Augenspiel heen. Erg toepasselijk, aangezien zijn kunst veelal het lopen en slenteren als thema heeft, waarbij ook de toeschouwer moet slenteren. Zo komt het werk het best tot zijn recht. Er hangen schilderijtjes en tekeningen en kleine tv’s of grotere schermen waarin zijn eigenlijke kunst is gegoten. Het gaat in principe om performance art – ook door de bezoeker zelf. Zo ligt er één zaal vol rubberen tegels met daarop lippen met een wijsvinger: ‘stilte!’. Het idee is dat de bezoeker snapt dat hij hier stil moet lopen over de tegels.

Het interessantst vind ik de op video vastgelegde performance art van Alÿs zelf. Door één simpele actie, die soms eindeloos herhaald of gerekt wordt, komen – vaak met humor – zijn politieke of filosofische boodschappen naar voren. Alÿs zelf zegt dat de vrijblijvendheid of absurditeit van de handeling ertoe leidt dat je even een stapje terug doet en de situatie in een ander licht bekijkt. Als dat lukt kan ‘poëzie’ de ruimte verschaffen voor een politieke gedachte. Heel duidelijk is dat in zijn bekende The Green Line, waarin Alÿs met een lekkend blik groene verf over een bestandsgrens uit 1948 in Jeruzalem loopt, of in When Faith moves Mountains, waarin hij 500 gelovigen letterlijk een zandduin laat verplaatsen.

In het Bonnefantenmuseum is vooral het thema van het slenteren en lopen door straten uitgewerkt, vaak met een absurd-komisch effect. Guards is een video-opname van een half uur. Het begint met verschillende opnames van straten in (the City of) Londen. Af en toe kijken we door de ogen van enkele wandelaars, maar we zien deze wandelaars zelf niet. Hun adem is duidelijk hoorbaar, en de camera’s zijn duidelijk op een schouder of hoofd vastgemaakt. Na enige tijd komen we erachter dat de wandelaars Royal Guards zijn, allemaal ergens in Londen eenzaam marcherend. Door een soort adhesie worden de wachters die elkaar ontmoeten kleine groepjes die netjes in het gelid marcheren. De kleine groepjes trekken elkaar weer aan, et cetera. Het is alsof je kijkt naar een lavalamp of een ander kunstig uitgewerkt natuurlijk proces. Het feit dat het hier gaat om Royal Guards in een nogal leeg Londen, met strak gezicht en doende of het normaalste zaak van de wereld is, maakt het geheel nogal komisch. Als de groep compleet is, nadert deze een brug, waarop de groep uit elkaar valt in weer losse atomen in een Brownse beweging.

Gedacht kan worden dat het proces hierna weer opnieuw begint – en dan sluit het aan bij een soort Sisyphusmotief in meerdere werken van Alÿs: herhaling van een beweging die uiteindelijk tot niets leidt, een ‘allegorie op menselijk streven en falen’, zoals Duncan Liefferink het uitdrukt in de Zuiderlucht van november. Een ander bijzonder werk dat door de herhaling – in dit geval van de steeds weer opduikende tv’s in het museum met ongeveer dezelfde scène erop – is Choques. Bij de eerste tv is het nog saai, maar door de herhaling krijgt het op een vreemde manier iets komisch en indringends. Zoveel is duidelijk: om Alÿs te begrijpen moet je zijn kunst zelf ervaren. In Maastricht is dat nu mogelijk; en dan kan de bezoeker meteen Augenspiel als omlijsting meepikken.

Alÿs in het Bonnefantenmuseum

Bonnefantenmuseum Maastricht, nog t/m 27 maart 2010, samen met ‘Becoming ahh’ – werken van zes studenten van het Maastrichtse postacademisch instituut Jan van Eyck, geïnspireerd op het werk van Alÿs.

Werk van Alÿs op het web

Onder andere het interessante Duett, dat ook in Maastricht is te zien (uitkijken verplicht!).

Francis Alÿs – A Story of Deception

Retrospectief in Wiels Centrum voor Hedendaagse Kunst in Brussel, t/m 30 januari 2011.

(Lezen-kijken-luisteren, 2010)

Geen reacties mogelijk