Insecten in de winter

wintermug

Foto: Trichocera hiemalis (een wintermug); ©entomart, Attribution, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=684694

Met deze warme winterdagen, vindt mijn zoontje van drie het geen probleem nog lekker in onze tuin te spelen. Vooral de stoep harken vindt hij leuk. Harkend tussen de blaadjes vond hij laatst kleine, roodbruine cilindertjes. Ik legde hem uit dat het poppen van insecten waren, en dat hij ze maar weer lekker moest laten slapen tussen de warme bladeren. Maar niet alle insecten overwinteren als pop.

Waar blijven de insecten in de winter?

Insecten met een volledige gedaanteverwisseling (metamorfose) kennen vier stadia: ei, larve, pop en imago. Het imago is het volwassen insect, meestal met vleugels. De duizenden soorten insecten in Nederland overwinteren elk op hun eigen manier. Wat vlinders betreft: sommige soorten overwinteren als eitje (dikkopjes), andere als larve (zandoogje), weer andere als pop (koolwitjes) en nog weer andere als imago (citroenvlinder). Overigens zijn er ook soorten die net als trekvogels wegtrekken naar warmere gebieden.

Binnen de groep van overwinterende imago’s is er verschil in de mate waarin ze actief zijn. De meeste soorten, zoals de dagpauwoog en de citroenvlinder, gaan in diepe winterslaap. Ze staan dan als het ware op stand-by en verbruiken dan nauwelijks energie. Hun lichaam maakt een soort antivries aan dat ervoor zorgt dat ze flinke kou kunnen weerstaan. Door verstoring of een warme dag kunnen dergelijke insecten ontwaken – dit kost dan veel energie, en de volgende koudegolf wordt hen dan vaak fataal.

Andere imago’s blijven deels of helemaal actief. Bekend zijn de lieveheersbeestjes die in het kozijn bij elkaar kruipen en dan soms ontwaken en in de huiskamer rondlopen. Honingbijen blijven in het nest en houden elkaar daar warm door met hun vleugelspieren warmte op te wekken. De koningin bevindt zich in het midden van deze natuurlijke kachel.

Actieve imago’s

Er zijn niet veel soorten die echt actief zijn in de winter. Toch zal iedereen de wolken dansende mugjes op zonnige winterdagen kennen. Het gaat dan waarschijnlijk om een van de soorten wintermuggen. Maar er zijn meer vliegen en muggen die in de winter actief blijven. Het is geen toeval dat er nogal wat winterbloeiers onder de planten zijn met streepvormige bloemblaadjes, denk aan de toverhazelaar. Streepvormige bloemblaadjes duiden namelijk op een bestuiving door vliegen en muggen die deze streepvorm als teken van voedsel zien.

Nog twee soorten met de naam ‘winter’ in de naam zijn de bruine winterjuffer en de kleine wintervlinder. Bruine winterjuffers zitten als imago stil tussen de vegetatie en kunnen al in maart echt gaan vliegen. De kleine wintervlinder vliegt pas uit in de late herfst, tijdens koude avonden. De mannetjes vliegen rond en zoeken de vleugelloze vrouwtjes, die op takken en stammen zitten. Daarna overwinteren de nakomelingen als ei.

De atalanta heeft geen ‘winter’ in zijn naam, en een groot deel trekt weg naar warmer oorden. Toch blijven steeds meer atalanta’s in Nederland. Deze vlinders zitten verborgen en stil, maar gaan niet in winterslaap. Bij strenge vorst gaan de meeste dan ook dood.

Actieve grond bewonende geleedpotigen, zoals pissebedden, kunnen ook dieper de grond in kruipen, waar de vorst hen niet bereikt. Dit is ook te zien aan de molshopen die bij koud weer hoger worden – de mol moet immers dieper graven om de insecten te vinden en verzet dan meer grond.

Ook in uw tuin!

In alle tuinen overwinteren insecten, dus ook in die van u (als u er een heeft natuurlijk). Wilt u de insecten ook in de winter helpen, dan kunt u een insectenhotel aanschaffen. In de lente en zomer leggen insecten, zoals metselbijtjes, hun eieren in dergelijke ‘hotels’. In de winter kunnen lieveheersbeestjes, diverse soorten vlinders, solitaire bijen en solitaire wespen het gebruiken om te overwinteren. Het niet-winterklaar maken van uw tuin is ook een optie: laat die oude bloemstengels gewoon staan, en laat kale takjes en bladstrooisel gewoon liggen, want daarin overwinteren tal van insecten; vaak als ei of pop.

(Noot: Bovenstaande artikel was bedoeld voor een nieuwe lokale krant, maar deze was al direct weer failliet, waardoor dit artikel niet kon worden gepubliceerd. Ik paste de tekst aan voor De webspinner.)

(De webspinner, 2014)

Geen reacties mogelijk