Mannen die vrouwen haten

Mannen die vrouwen haten

Een recensie voor het overbekende boek van Stieg Larsson: Mannen die vrouwen haten (Män som hatar kvinnor en in het Engels: The Girl with the Dragon Tattoo). In eerste instantie wist ik niet wat ik over dit boek moest schrijven. Literair? Nee. Spannend? Ja. Opvallende dingen? …

Wat valt mij op aan een boek, film of optreden? Wat maakt het werk anders dan andere werken? Dat zijn vragen die ik me stel als ik een recensie schrijf. In eerste instantie kwam daar dus niet veel uit voor dit boek. Wat opvallend is wat betreft de leessensatie had ik al van anderen gehoord, en dat kan ik ook beamen: het boek maakt een taaie, wat technische start, maar wordt zeker in de tweede helft met de bladzijde spannender (en dus moeilijker weg te leggen). Er zitten geen diepere lagen in om over te spreken. Ook is het niet vernieuwend wat betreft stijl, plot of iets anders.

Maar toch was er wel iets dat knaagde toen ik het boek las, wat iets te maken had met de personages. Ik kreeg het gevoel dat de schrijver zelf, Stieg Larsson, steeds weer naar buiten trad om zijn mening, of liever zijn wrok, te uiten. Ik zei al dat ik het boek niet literair vond. De personages zijn goed uitgewerkt, maar voor de lezer is het al meteen duidelijk wie goed is en wie slecht – in elk geval zo gauw je meer over de personages weet. Er is een duidelijk scheiding aanwezig. Tussen de regels door lijkt Larsson echter zelf tot ons te spreken, voornamelijk via de twee hoofdpersonen: Lisbeth en Mikael.
Lisbeth is een jonge vrouw die duidelijk door het leven is getekend: verkrachting, misbruik in de psychiatrie – ze heeft van alles meegemaakt. Door haar veronderstelde Aspergersyndroom uit het zich bij haar in een eeuwig wantrouwen én in individualistisch handelen. Zij gaat uit van een bestaande scheiding tussen goed en fout: foute mensen moeten worden gestraft – oog om oog, tand om tand. Mikael is een softy, hij gelooft in het goede in de mens: ‘foute’ mensen zijn volgens hem zo geworden, buiten hun schuld om, en moeten worden gerehabiliteerd als dat mogelijk is.
Soms komen er alinea’s in het boek voor die meer doen denken aan een ethisch debat over emotie naast rationeel denken, ‘schuld hebben’ naast ‘schuld dragen’, ‘handelen’ naast ‘je ergens bij neerleggen’… Maar waar in dit debat staat Larsson zelf? Ondanks zijn scherpe waarnemingen bestaat er in het boek, zoals ik al zei, een duidelijke scheiding tussen goed en kwaad. Toch kan Larsson niet een-op-een worden vereenzelvigd met Lisbeth. Mikael lijkt een soort tempering te zijn op haar impulsieve meningen, en tegelijk op Larssons wrok. Wie is Larsson eigenlijk zelf dat hij een dergelijk boek schrijft? Het kan niet anders dan dat hij persoonlijk betrokken is bij zijn ‘fictie’.

Alles werd voor mij een stuk duidelijker toen ik de Engelstalige Wikipedia erop nasloeg. De vierde en vijfde zin in het artikel bevestigde al direct mijn vermoeden: ‘Larsson, who was disgusted by sexual violence, witnessed the gang rape of a young girl when he was 15. He never forgave himself for failing to help the girl, whose name was Lisbeth – like the young heroine of his books, herself a rape victim, which inspired the theme of sexual violence against women in his books.’
Het boek is duidelijk een soort therapie geweest voor Larsson – dat kan niet anders. En wat een gevecht moet hij met zichzelf hebben geleverd om de zeer begrijpelijke emotie en wrok (Lisbeth) een plaats te geven en van een afstand te bekijken (Mikael).

De foute figuren worden gestraft in het boek. Maar het is pijnlijk te zien dat het boek eindigt met een eenzame en gedesillusioneerde Lisbeth Salander. De therapie is nog niet af. Er volgen nog twee boeken.

Mannen die vrouwen haten   door Stieg Larsson

(Signatuur, Utrecht – 2009; vert. door Tineke Jorissen-Wedzinga)

(Lezen-kijken-luisteren, 2011)

Geen reacties mogelijk