[Rec]

[Rec]

Foto: filmstill uit [Rec]

Een film die al langer op mijn ‘must see’-lijstje stond, is de veel bekroonde Spaanse horrorfilm [Rec] uit 2007. Terwijl Rec4 (inderdaad, de derde sequel) alweer in de planning staat, heb ik nu eindelijk het eerste deel gezien. Het gaat, zoals de titel al aangeeft om een film uit het zogenaamde found footage genre.

[Rec] gaat over een filmploeg, bestaande uit een presentatrice en een cameraman, die een real-lifeprogramma maakt over de brandweer. Hun eerste ‘uitje’ is geen brand, maar omhelst een ‘oude vrouw die in haar appartement is gevallen en vastzit’. In de flat aangekomen blijkt er al politie te zijn, staan de bewoners van de flat verdwaasd in het trappenhuis en is er vooral veel onduidelijkheid. De cameraploeg gaat mee naar het betreffende appartement, alwaar de oude vrouw de wang van de politieagent afbijt. Wanneer ze de politieagent naar buiten willen brengen, blijkt het gebouw hermetisch te worden afgesloten en mag niemand eruit. Wat volgt is een bijt-tikkertje dat een flat vol hondsdolle ‘zombies’ veroorzaakt. Uiteindelijk vinden de twee hoofdpersonages op zolder de oorzaak…

Eerder heb ik al de film Paranormal Activity besproken. Daar refereerde ik ook aan The Blair Witch Project, en citeerde de Australische recensent David Stratton over Paranormal Activity: ‘It was extremely unthrilling, very obvious, very cliched. We’ve seen it all before’. Hoe past [Rec] in de inmiddels lange rij found footage (horror)films? Heeft het iets vernieuwends of is het weer ‘very cliched’?
Om hier een goed beeld van te krijgen, is het nodig terug te gaan naar wat wordt gezien als eerste found footage film: Cannibal Holocaust, een Italiaanse horrorfilm uit 1980 (regie: Ruggero Deodato). De film gaat kort gezegd over een filmploeg die het oerwoud intrekt om daar een kannibalistische stam te filmen – en je raadt al wat er gebeurt: de camera wordt gevonden met daarop de vreselijke beelden, terwijl de filmploeg zelf van de aardbodem is verdwenen. Deze vinding (de gevonden camera) maakt twee zaken mogelijk in een horrorfilm, die het horroreffect versterken: 1) alle personages kunnen dood gaan – er is niemand nodig om het ‘te overleven’; 2) de film krijgt het effect van een mystificatie, wat het realisme verhoogt. Dat in het tweede punt de vernieuwende kracht van dit genre ligt (realisme in horror), mag blijken uit het feit dat de regisseur van Cannibal Holocaust aanvankelijk werd aangehouden wegens het maken van een snuff movie (een illegaal filmgenre waarbij mensen echt worden vermoord) – ook toen hij werd vrijgesproken, werd de film alsnog verboden.
Realisme, daar gaat het om in found footage. Al waren er dus vroege films uit dit genre, de echte doorbraak kwam pas in 1999, toen The Blair Witch Project in de bioscoop kwam. Juist vanwege de amateuristische en onwaarschijnlijke manier waarop deze film de wereld in kwam, samen met de direct erop volgende alternatieve marketing, maakte dat mensen in eerste instantie dachten dat het om iets echts ging: wat kan een horrorfilm nog meer verlangen? Het realisme en het feit dat deze film als ‘echt’ werd gepromoot waren volgens mij de enige reden dat het zo’n succes kon worden.

Na The Blair Witch verschenen er tal van andere found footage films, die het moesten hebben van de goede naam van hun voorganger – maar het verrassende effect was er nu natuurlijk wel af. Om het found footage effect te verkrijgen, worden de meeste van deze films gekenmerkt door met name de volgende zaken:

  • Een van de acteurs houdt daadwerkelijk een camera vast (‘hand held’), en rent er mee in het rond terwijl hij praat en hijgt (‘shaky camera work’).
  • De acteurs hebben geen vaste tekst, er is sprake van veel improvisatie.
  • De acteurs kennen niet alles van het script, zodat er soms sprake is van daadwerkelijke schrikreacties.
  • Ook op andere manieren wordt alles zo ‘echt’ mogelijk gehouden voor de acteurs – bijvoorbeeld via acteren in totale duisternis.
  • De film krijgt een mystificatie-karakter omdat er schijnbaar geen sprake is van montage (post-productie) en zaken als opening credits
  • Er wordt veel gebruikt gemaakt van niet geschoolde acteurs, werkelijke locaties, etc.

Wil een found footage film nog indruk maken, dan moet het niet wederom een herhaling van de voorgenoemde punten zijn, maar iets extra’s te bieden hebben. Paranormal Activity en [Rec] missen mijns inziens beide dit extra’s, en vervallen daarmee tot een cliché. Sterker nog: beide films bevatten meer ‘toevalligheden’ en expliciete beelden dan The Blair Witch Project – en een dergelijk ontbreken van nuances zijn fataal in dit genre, omdat dat afbreuk doet aan het realisme van de film.
Als ik een voorbeeld van een wél vernieuwende found footage film zou moeten geven, is dat Cloverfield uit 2008 (regie: Matt Reeves). Dit komt doordat het onderwerp van de angst niet cliché is (zoals geesten of zombies), maar zeer groots en onwaarschijnlijk. Vervolgens wordt dit gecombineerd met een geloofwaardig ‘hand held camera’-verhaal waarin goed genuanceerd wordt omgegaan met onthullende beelden – het geluid en de effecten van de kracht van het monster veroorzaken het horroreffect doordat de kijker samen met de personages denkt: ik wil niet weten wát dat veroorzaakt.

Al met al is [Rec] naar het einde toe (de zolderscène) nog een best vermakelijke film, maar het is jammer dat daar een standaard Romero-achtig zombiegebeuren aan vooraf moet gaan.

[Rec] – 2007   Regie: Jaume Balagueró; Script: Paco Plaza; Acteurs: Manuela Velasco, Ferran Terraza, Jorge-Yamam Serrano; IMDb-cijfer: 7,6

(Lezen-kijken-luisteren, 2012)

Geen reacties mogelijk