Ten zuiden van de grens

Norwegian Wood van de Japanse schrijver Haruki Murakami had ik al eens voor mijn leesclub gelezen. Ondanks dat dit boek door ons steevast ‘die depressieve Japanse seksroman’ werd genoemd, was het zeker de moeite waard. Dat kwam vooral door de schrijfstijl – ook al was het een Nederlandse vertaling. Daardoor las het boek lekker door en werd je snel meegenomen naar de psychologische laag.

In mijn boekenkast stond al langer een ander, ongelezen, boek van Murakami: Ten zuiden van de grens. Het was een goed tussendoortje, aangezien het maar 235 pagina’s telt en de letters en marges nogal groot zijn. Daarbij komt dat het net als Norwegian Wood door de stijl lekker wegleest.
Muziek speelt een belangrijke rol in de boeken van Murakami. Hij is zelf (net als de hoofdpersoon van Ten zuiden van de grens) eigenaar van een jazzbar geweest. De titel Norwegian Wood slaat op het nummer met deze naam van The Beatles. Ten zuiden van de grens slaat op een al dan niet fictief nummer van Nat King Cole, South of the Border. De titel van het boek, Kokkyo no minami, Taiyo no nishi (in het Engelse vertaald als South of the Border, West of the Sun) is vreemd genoeg niet geheel vertaald in het Nederlands.

De hoofdpersoon heet Hajime – ‘begin’ in het Japans. Hij probeert eigenlijk steeds weer zijn leven opnieuw te beginnen met een nieuwe relatie. Tot zijn spijt moet hij concluderen dat hij niet leert: het ontrouw zijn zit in zijn karakter, en hij weet dat hij de vrouwen in zijn leven alleen maar ongelukkig maakt en pijn doet. En hoe veranderlijk het leven om hem heen ook is, het leven in hemzelf is dag in dag uit hetzelfde: alle veranderingen ten spijt draagt hij zijn slechte karakter met zich mee – en dit drijft hem uiteindelijk tot een waanzinnig soort berusting.
‘Ten zuiden van de grens’ klonk voor de jonge hoofdpersoon als kind nogal magisch – wat is daar toch ten zuiden van die grens? Later komt hij erachter dat het gewoon om Mexico gaat, en niet om iets magisch. ‘Ten westen van de zon’ slaat op  de (onbereikbare) plek waar voor de noorderlingen de zogenaamde Siberische hysterie niet meer heerst – de gekmakende leegte van het noordelijke landschap ontvluchten waarin ze dag in dag uit leven. Beide grenzen zijn symbolisch in het boek. De hoofdpersoon gaat dus meerdere relaties met vrouwen aan, die steeds door zijn eigen ontrouw worden verbroken. Hij vraagt zich steeds af, hoe het zou zijn geweest als hij deze ‘grenzen’ van het uit elkaar gaan had overschreden – dus als hij wél was gebleven: had hij voor een beter leven van hem en de vrouwen kunnen zorgen? Zoals ten westen van de zon, staat deze grens voor een onbereikbaar leven. En zoals ten zuiden van de grens, staat deze ook voor een tevergeefse hoop naar iets bijzonders, iets anders. Maar de tijd gaat verder en kan niet worden teruggedraaid.
Eenmaal probeert hij de grens toch over te gaan door vreemd te gaan met zijn allereerste liefde. En dat wordt hem fataal: net zoals ten zuiden van de grens gewoon Mexico ligt, ligt bij het oppakken van een oude liefdesdraad helemaal geen magisch nieuw leven te wachten, maar alleen meer ongeluk.

Het boek is somber, vooral door het fatalistische gedrag van de hoofdpersoon. Hij houdt zichzelf voor dat hij geen keuze heeft, maar dat zijn ontrouwe karakter hem overkómt. Toch is Ten zuiden van de grens niet echt een deprimerend boek. Dat komt omdat Murakami veel scènes met veel gevoel voor menselijke schaal en tederheid beschrijft. Het leven en de personages in het boek zijn echt. Dit maakt het boek verwant aan boeken als Blankets van Craig Thompson. Het verhaal is in zulke boeken ondergeschikt aan de emotionele ontwikkeling van de hoofdpersoon, en dat zorgt ervoor dat de lezer zo meegesleept wordt, ondanks het soms alledaagse in deze boeken.

Ten zuiden van de grens   door Haruki Murakami

(Uitgeverij Atlas, Amsterdam – 2009; vert. van Kokkyo no minami, Taiyo no nishi door Elbrich Fennema)

(Lezen-kijken-luisteren, 2011)

Geen reacties mogelijk