The Sandman: Endless Nights

The Sandman: Endless Nights

The Sandman: Endless Nights is een boek met een complexe voorgeschiedenis, maar desondanks goed los te lezen. Ik heb het gelezen omdat het gezien wordt als het sluitstuk van de Sandman-reeks van Neil Gaiman – en die serie had ik al een tijdje compleet en vaak herlezen.

De beroemde stripserie The Sandman heeft nogal wat opschudding veroorzaakt in de stripwereld, met name omdat deze het literaire van de ‘graphic novel’ combineerde met de inhoudelijke en grafische erfenis van de superheldenstrip – en deze erfenis bovendien verbeterde [watchmen2]. Eén van de verhalen uit de reeks was dan ook de eerste strip die de ‘World Fantasy Award – Best Short Fiction’ won, een prijs die eigenlijk niet voor strips bedoeld was. The Sandman heeft aan alle kanten de strip geëmancipeerd en de weg vrij gemaakt voor latere ‘stripexperimenten’.
De stripreeks heeft een grote schare fanatieke fans, vergelijkbaar met ‘trekkies’ en Tolkienfans, en kent ook een eigen subcultuur. Daarnaast is één van de figuren uit de reeks (‘Death’) zelfs verantwoordelijk voor het uiterlijk van goths (de bekende zwarte eyeliners bijvoorbeeld).

Er kunnen hele boeken over The Sandman worden geschreven – en dat is dan ook gedaan (er is zelfs ooit een conferentie over de reeks gehouden) – maar waar het mij hier om gaat, is dat The Sandman tal van spin-offs, side projects, kruisbestuivingen en meer van dat soort zaken heeft veroorzaakt. In die dynamiek past de stripbundel The Sandman: Endless Nights.
Toen de serie af was, werden de losse strips gebundeld in 12 boeken. Elke bundel vormt een verhaal apart of hangt op een andere manier intern samen. De hele reeks is echter te lezen als één complex verhaal, waarbij continu van tijd, plaats en perspectief wordt gewisseld. Toch zorgen alle verhalen samen voor één thema, en dat is de persoonlijke ontwikkeling van Dream, het karakter waar de reeks naar is genoemd. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de laatste normale bundel (11: The Kindly Ones) over de dood van Dream gaat. Nou ja, ‘dood’… Dream is een van de ‘Endless’. Er vindt dan ook een reïncarnatie plaats, vergelijkbaar met die van Gandalf in The Lord of the Rings.
De laatste bundel (12: The Wake) is een epiloog.

Einde van de serie? Nee dus: The Sandman: Endless Nights wordt vaak gezien als een soort ‘meta-epiloog’, al is het een bundel losse verhalen. Eigenlijk laat het zich nog het beste lezen als een proloog. Elk van de Endless krijgt een apart verhaal (ook Dream) en zo wordt als het ware de familie aan de lezer voorgesteld. Aan de ene kant is het een goede manier om kennis te maken met de wereld van Neil Gaiman, aan de andere kant zijn sommige verhalen wat experimenteel, en daarom niet altijd makkelijk leesbaar.
De duidelijkste definitie van wat de Endless nou zijn, staat in het voorwoord van de bundel ‘Brief Lives’:

There are seven beings that aren’t gods. Who existed before humanity dreamed of gods and will exist after the last god is dead. They are called The Endless. They are embodiments of (in order of age) Destiny, Death, Dream, Destruction, Desire, Despair, and Delirium.

De kern zit uiteraard in dat embodiments. Dat verklaart denk ik ook een groot deel van het boeiende van de serie: dat het eigenlijk gaat over de Grote Krachten die altijd en overal aanwezig zijn en het leven van elk mens en elke maatschappij vormgeven, in elke tijd en op elke plaats. ‘Dream’ zelf kan nog het beste worden opgevat als de creatieve kracht of de kracht van de fantasie.

The Sandman: Endless Nights was het eerste stripboek dat op de ‘New York Times Bestseller List’ kwam en het won de ‘Bram Stoker Award for the Best Illustrated Narrative’. Zelf vind ik de verhalen niet allemaal even sterk. Er is echter één verhaal dat ik erg sterk vond, en op zichzelf misschien ook het label ‘best illustrated’ verdient: in ‘Fifteen portraits of Despair’ ziet de lezer via een reeks expressionistische schilderijen hoe Despair het leven ervaart, of beter: vormgeeft. Ik vond het haast beangstigend, maar erg knap hoe de miniverhaaltjes in deze ruwe tekeningen en collages mij kippenvel deden bezorgen en me in de wereld van de wanhoop meenam. Elk van de verhalen uit de bundel probeert ons de betreffende Grote Kracht te doen voelen, maar dat is veruit het beste gelukt in het verhaal van Despair.

Naschrift (21-11-2017):
In 2015 (drie jaar na bovenstaande artikel) is er dan écht het laatste deel van Sandman verschenen (als bundel): The Sandman: Overture. Qua verhaal maakt het de reeks cyclisch van aard: het is zowel het eerste als laatste deel. Zie mijn minirecensie op Goodreads.

The Sandman: Endless Nights   door Neil Gaiman

(Vertigo (DC Comics), New York, 2003)

(Lezen-kijken-luisteren, 2012)

Geen reacties mogelijk