The Selected Works of T.S. Spivet

‘Het lijkt eerst zo veelbelovend, maar hoe verder het boek vordert, hoe minder de lezer snapt wat de schrijver opeens allemaal doet, en vooral waarom. Wat moet de lezer ermee?’ Dat was zo ongeveer de conclusie van de leesclub waar ikzelf deel van uitmaak over The Selected Works of T.S. Spivet, het debuutalbum van Reif Larsen (ook vertaald als De verzamelde werken van T.S. Spivet).

Niet alleen de leden van onze leesclub vonden dat. De fictierecensent van de Washington Post, Ron Charles, schreef: ‘I can’t remember the last time my initial affection for a novel was so betrayed by its conclusion. It’s maddening that somebody didn’t help this young author polish The Selected Works of T.S. Spivet into the genre-breaking classic it could have been.’
Toch was er een strijd onder de uitgevers over wie het mocht uitgeven, en zijn er ook veel recensenten die laaiend enthousiast zijn. Stephen King is er een van, maar ja, die zegt over ongeveer elk boek dat het het beste boek ooit is.
Het probleem met dit boek ligt in de breuk met de verwachtingen van de lezer door een onverwachte wending. En dan heb ik het over een wending in de stijl of genreverwachtingen van het boek. Ik heb dit zelf wel eens het ‘Village-effect’ genoemd, naar de film The Village van Night Shyamalan uit 2004. Vooral door de marketing met posters, trailers en teasers, werd er een verwachting gewekt dat het bij deze film om spannende horror zou gaan. Het trok daarmee een publiek dat van dit genre houdt, en dat over het algemeen dus niet blij was toen de film een soort ‘gelukkig was het maar een droom’-einde bleek te hebben (de monsters bleken niet echt te zijn).
Soms kan een Village-effect ook positief werken, maar dat ligt geheel aan de voorkeuren  van de lezer/kijker/luisteraar. Veel kijkers van de film From Dusk Till Dawn van Rodriguez en Tarantino, uit 1996, zullen blij verrast geweest zijn met de vreemde wending in de film – hoewel een dergelijke truc te verwachten was met deze makers en dit dan ook een zeer bewuste keuze was. Andere kijkers zullen hebben gevonden dat de film er totaal mee werd verpest.

Terug naar het boek. De schrijver en de uitgever van The Selected Works hebben bij het publiek in elk geval een verwachting gewekt waarmee (volgens mij) op twee derde van het boek wordt gebroken. Van een verhaal over de reis van een wonderkind naar een wetenschappelijke prijsuitreiking en een verhaal over de gedachten van dit kind, gaat het ineens over in een soort spannend kinderverhaal dat geschreven zou worden door een kind zelf – in dit geval dus T.S. Spivet – en dat uiterst ongeloofwaardig is en als los zand in elkaar zit. Ook de werking van de kantlijnillustraties door deze jeugdige cartograaf verzandt daarmee in een soort niets. De lezer raakt er vooral door in de war. Zal de ene lezer het boek teleurgesteld met een ‘het zal wel’ wegleggen, een andere lezer zal proberen te bedenken waarom de schrijver (of misschien wel de ik-figuur) dit heeft gedaan. Deze stijlbreuk sluit bijvoorbeeld goed aan bij het mystificatie-idee van het boek (dat verder wordt uitgebouwd op internet) en bij het gegeven dat de geloofwaardigheid van de hoofdpersoon van de roman impliciet in de roman aan de orde komt. Het boek nodigt uit tot open interpretatie en tot speurwerk. En toch werkt het niet.
In het boek The House Of Leaves van Mark Z. Danielewski uit 2000 hebben vergelijkbare post-postmoderne trucs zoals bijzondere opmaak, mystificatie en het inzetten van subjectieve personages, een positief effect op het boek. Het dient dan een duidelijk doel: in dit geval doordat het de angst voor een huis dat niet mogelijk is vergroot. Een dergelijke werking heeft het bij het debuutalbum van Larsen niet, waardoor het – helaas – alleen een pretentieus en op z’n best vaag boek wordt. Onze leesclub sluit zich dan ook aan bij de opmerking van recensent Ron Charles dat het een gemiste kans is van een in potentie goed boek.

The Selected Works of T.S. Spivet   door Reif Larsen

(Vintage Books, London – 2009)

The Village (2004)   Regie: M. Night Shyamalan; Script: M. Night Shyamalan; Acteurs: Sigourney Weaver (Aliens, Avatar), William Hurt (A.I.), Joaquin Phoenix (Signs); IMDb-cijfer: 6,6

From Dusk Till Dawn (1996)   Regie: Robert Rodriguez; Script: Quentin Tarantino; Acteurs: Hervey Keitel (Reservoir Dogs, Taxi Driver), George Clooney (Ocean’s Eleven, ER, Nespresso), Juliette Lewis (What’s eating Gilbert grape); IMDb-cijfer: 7,1

The House of Leaves   door Mark Z. Danielewski

(Pantheon Books, New York – 2000)

(Lezen-kijken-luisteren, 2010)

Geen reacties mogelijk