Watchmen – inhoud en context

Afbeelding: Scott R. Kurtz (2009) via http://pvponline.com/comic/ombudsmen

De Vietnamoorlog, de dreiging van de Bom, geweld op straat… De lezer van Watchmen zal al snel doorhebben dat dit belangrijke ingrediënten zijn voor het verhaal – voor de alternatieve wereld die vanaf 1938 afwijkt van onze geschiedenis. Het verhaal is dus een experiment: hoe zou alles gegaan zijn als. En toch is het veel meer dan dat.

Watchmen is ook een psychologische roman. Het verhaal begint in media res – een oude superheld wordt vermoord. Hij behoorde zowel tot de eerste als de tweede generatie superhelden. Het leek zo leuk: helden die tegen het kwaad streden. Maar alles is uitgelopen op een grote flop. Alle superhelden zijn als held met pensioen, op twee na, die werken voor de Overheid. Het is nu zelfs verboden om superheld te zijn. Maar één van hen gaat nog ondergronds door: Rorschach.
Moore schetst ons een beeld van een wereld met veel angsten en dreigingen waarin superhelden depressief thuis zitten of hebben gekozen voor een andere loopbaan. Het kan dan ook niemand wat schelen als de ex-superheld ‘the Comedian’ wordt vermoord, zeker omdat deze stond als zeer sadistisch en zelfs nazistisch. Rorschach ziet het echter als een moord die opgelost moet worden en ziet dat er bovendien meer aan de hand is dan alleen een moord. Maar ook deze Rorschach blijkt niet bepaald een lieverdje te zijn. Langzamerhand komen alle ex-superhelden weer in het verhaal terecht. En net wanneer het erop lijkt, over de helft van het boek, dat sommige van hen de lezer weer de hoop geven dat er weer ouderwetse goedeheldenactie gaat plaatsvinden – zij het wat stuntelig – dan slaat de twijfel weer toe: wie is goed? Wat zijn goede daden? En het eind van het boek laat een nog steeds vertwijfelde lezer achter.

Watchmen heeft veel hoofdpersonen: een stuk of acht personages worden psychologisch sterk uitgewerkt, maar ook vele andere personages komen realistisch over. Moore laat zien hoe superhelden echt zouden zijn: wie is er zo gek een dergelijke taak op zich te nemen? En gek zijn ze. Al komen buiten dit boek batman, superman, spiderman en hun collega’s duidelijk over als ‘good ones’ en hun vijanden als ‘bad ones’, iedereen weet dat de wereld niet zo in elkaar zit. ‘Moore used the story as a means to reflect contemporary anxieties and to critique the superhero concept,’ aldus Wikipedia. En daar ligt misschien wel de grootste boodschap van dit boek: mensen moeten niet willen denken in goed-kwaad en door angst als schapen achter populisten aanlopen. In ieder mens schuilt zowel goed als kwaad, maar we hebben hersens om mee na te denken; en als we moeite doen de ander te begrijpen en dat ook lukt, dán pas zijn we goed bezig.
Persoonlijk vind ik dat de beste boeken: die waarin de hoofdpersonen zo overtuigend worden uitgewerkt, dat je als lezer meevoelt. En dat de schrijver ons dan een bak ijs over ons hoofd gooit wanneer hij laat zien dat de persoon met wie we zo meevoelen in de echte wereld een crimineel of een psychopaat zou zijn. Ik moet bijvoorbeeld ook denken aan Tirza van Arnon Grunberg.

Maar Watchmen is nóg meer. Zo is er symboliek (let vooral op de klokjes en de smileys – maar ook de sleutelmaker van de hakkenbar ‘Gordian Knot’ die af en toe door de strip loopt). Moore zelf zegt: ‘the whole thing with Watchmen has just been loads of these little bits of synchronicity popping up all over the place’. Daardoor lijkt het soms ook een grote puzzel voor de lezer, wat gelukkig de plot en leesbaarheid niet aantast. En wat te denken van het verborgen motto, een citaat van Juvenalis:

Who watches the watchmen?

Foto: David Masters – who watches the watchmen, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=5751441

hier te zien op een bestaande graffiti uit een plaatsje bij Londen. Kortom, er is te veel om hier te bespreken (ik ben niet eens toegekomen aan het gebruik van de stukken proza aan het eind van elk hoofdstuk). Maar er is een oplossing: zelf het boek lezen. En dan heb ik nog wat links naar meer verdieping hieronder voor degenen die niet meer te stoppen zijn. En als allerlaatste nog deze woorden van Einstein, uit deel 4 van Watchmen:

The release of atom power has changed everything except our way of thinking…
The solution to this problem lies in the heart of mankind.
If only I had known, I should have become a watchmaker.

Deconstructing the Hero  

Artikel door Ian Thomson over hoe Moore omgaat met het superheldconcept.

“Who Watches the Watchmen?”: Ideology and “Real World” Superheroes

Artikel door Jamie Hughes over hoe Moore omgaat met het superheldconcept.

Trailer van de verfilming

Hoe een goed boek ook nog eens goed kan worden verfilmd (vreemd genoeg hoor je de soundtrack die Smashing Pumpkins maakte voor Batman & Robin, maar goed).

(Lezen-kijken-luisteren, 2010)

Geen reacties mogelijk