Wuthering Heights

Wuthering Heights

Zo’n negen maanden voor ikzelf werd geboren, werd een van de mooiste en meest mysterieuze liedjes geboren. Kate Bush, in 1978 twintig jaar oud, had na het zien van de film Wuthering Heights het boek van Emily Brontë uit 1847 gelezen en was er zo van onder de indruk, dat ze er een lied over schreef. Het werd haar debuut, en had zo’n impact, dat het nu nog steeds haar grootste hit is.

Ik zal niet de enige geweest zijn, die precies door dat liedje zo nieuwsgierig werd naar het boek. Toch duurde het nog tot twee weken geleden voordat ik het boek daadwerkelijk las. Eigenlijk ben ik blij dat ik de Blackbird-versie die ik heb destijds niet voor school heb gelezen – het is niet het meest avontuurlijke boek voor een scholier. Maar ook nu was het boek anders dan ik had verwacht – geen Pride and Prejudice met zijn vele personages, families, koffietafeltjes, schone schijn en natuuromschrijvingen. Wuthering Heights is eigenlijk een en al ellende. Wat mij betreft is de geest van het boek in één woord samen te vatten: claustrofobie. De twee huizen waar het verhaal zich ruimtelijk toe beperkt, liggen afgelegen op de Engelse moors; op een dokter en een huizenkoper na, komen er geen andere personages deze ruimte van buiten binnen – de twee families met de ‘indringer’ Heathcliff blijven voornamelijk binnen deze beperkte ruimte, vaak zelfs in de huizen zelf. Als lezer word je daardoor ook als het ware opgesloten in de ruimtes. Deze ruimtelijke claustrofobie staat symbool voor de zeer benauwende psychologie in het boek. De meeste personages haten elkaar, maar zitten tegelijkertijd op elkaars lip.

Het begint allemaal met Heathcliff die als pleegkind wordt opgenomen door een van de patres familias. Deze heer gaat algauw dood, en Heathcliff blijft achter in een huis waar iedereen dit vreemde zigeunerkind verafschuwt. Opgroeiend in een omgeving van haat, wordt hij zelf een verpersoonlijking van haat en wraak. Toch heeft hij één liefde, zijn pleegzus Catherine. Als zij echter trouwt met een man uit het andere huis, begint de wraakoefening van Heathcliff met het doel de beide families tot op het bot psychologisch te vernietigen.
Hoewel nagenoeg alle personages daadwerkelijk sterven, noem ik hier de psychologische  vernietiging, omdat de mannen en vrouwen, maar vooral ook de kinderen door Heathcliff totaal worden omgevormd tot hatelijke en verachtelijke sujetten. Het kind van zijn gestorven geliefde, ook Catherine genaamd, blijkt echter moeilijk te corrumperen. De methode die Heathcliff toepast is een zeer ruwe vorm van psychologische en soms fysieke mishandeling, vaak gepaard gaand met een vorm van letterlijke of figuurlijke opsluiting.

De titel en de voorkant van Kate Bush’ cd waar het lied op staat, verwijzen mijns inziens duidelijk naar deze letterlijke en figuurlijke claustrofobie. De songtekst sluit aan op het veronderstelde einde van Heathcliff. In het boek wordt het niet letterlijk genoemd, maar het is niet moeilijk te begrijpen waarom Heathcliff op een gegeven moment gek lijkt te worden als hij ’s nachts over de moors en het kerkhof dwaalt en steeds naar buiten kijkt en de naam van Catherine noemt: hij denkt haar geest gezien te hebben die hem verlost. Hij slaapt en eet niet meer en sterft voor een open raam tijdens een storm met een lach op zijn gezicht. In het lied van Kate Bush roept Catherine haar geliefde door het raam: ‘Heathcliff, it’s me, Cathy, come home – I’m so cold, let me in-a-your window.’

En hoe deprimerend het boek ook is – precies waar Kate Bush naar wijst is waar het om gaat. Emily Brontë heeft het voor elkaar gekregen dat de lezer snapt en voelt hoe Heathcliff geworden is zoals hij is. Hoe hij de wereld (en dus de mensen) om hem heen totaal ruïneert vanuit de hulpeloosheid van ongewenstheid en een gebroken hart. En dat hij met een lach sterft als zijn geliefde hem komt bevrijden uit zijn aardse hel, om naar het hiernamaals te gaan – ook de hel, maar een hel waar hij samen is met zijn geliefde.

Wuthering Heights   door Emily Brontë

(Wolters-Noordhoff BV (Blackbirds), Groningen, 1991)

Wuthering Heights   door Kate Bush

(EMI 1978, The Kick Inside)

(Lezen-kijken-luisteren, 2011)

Geen reacties mogelijk